Breng bezuinigingsopties beter in kaart
Als de overheid geld nodig heeft, zijn er drie keuzes: geld lenen, inkomsten verhogen of uitgaven verlagen. Dat laatste is makkelijker gezegd dan gedaan. De ombuigingslijst biedt momenteel het meest complete overzicht van bezuinigingsmaatregelen voor de besluitvorming. In een nieuw policy paper analyseren we deze lijst.
Een artikel op basis van dit policy paper verscheen bij MeJudice.
Samenvatting
In dit paper analyseren we de ombuigingslijst van het ministerie van Financiën, waarbij we drie problemen aanwijzen. De ombuigingslijst, die jaarlijks verschijnt, helpt politici bij beslissingen over bezuinigingen. Omdat dit vaak moeilijke keuzes zijn, is goede informatie belangrijk. Wat doen bepaalde overheidsuitgaven met de staatskas, wordt het doel bereikt en zijn er mogelijkheden om te besparen? Van deze bezuinigingsopties biedt de ombuigingslijst het meest complete overzicht. Maar wij zien ook drie problemen.
Niet alle ministeries krijgen evenveel aandacht. De aard en verdeling van bezuinigingsopties over de ministeries verschilt, ook als we de verschillen in omvang in acht nemen. Onze analyse roept de vraag op of sommige ministeries niet onevenredig hard geraakt dreigen te worden, en vooral: of andere ministeries niet te gemakkelijk wegkomen.
De ombuigingslijst houdt onvoldoende rekening met de bredere doorwerking van bezuinigingsopties. Zo staan er opties in de lijst die geld lijken op te leveren, maar elders de kosten verhogen of economische groei schaden. Hierdoor krijgen politici niet de werkelijke prijs van een maatregel gepresenteerd.
Beleidsonderzoeken en -evaluaties worden beperkt benut. Jaarlijks verschijnen er honderden beleidsonderzoeken en -evaluaties. Toch is maar een op de zeven opties uit de ombuigingslijst hiertoe te herleiden. Ook wordt voor het ene ministerie veel meer onderzoek benut dan voor het andere.
Om deze problemen te bestrijden, doen wij drie aanbevelingen. Als de ombuigingslijst de basis vormt voor beslissingen over bezuinigingen, moet deze versterkt worden. Wij zien drie verbeterpunten:
Onderzoek of aandacht voor ministeries evenwichtiger verdeeld kan worden. En dan met name of er meer besparingsopties beschikbaar zijn voor ministeries die er nu relatief weinig voor hun rekening nemen.
Kwantificeer waar mogelijk neveneffecten. De ombuigingslijst noemt bij verschillende maatregelen neveneffecten, maar voor betere besluitvorming moeten deze ook gekwantificeerd worden. Begin bij beleidsterreinen waar op basis van wetenschappelijk onderzoek forse effecten worden verwacht, zoals infrastructuur, onderwijs en R&D.
Benut beleidsonderzoek beter. In de ombuigingslijst kan meer gebruik worden gemaakt van, of explicieter verwezen worden naar, bestaand onderzoek. Dit geeft politici meer inzicht in de afwegingen en aannames die aan een besparingsoptie ten grondslag liggen. Om relevante inzichten te benutten, is structurele koppeling tussen onderzoeksuitkomsten en bezuinigingsopties nodig. Dit vraagt ook om beleidsonderzoeken van betere kwaliteit.